Günlük yaşamda karşılaşılabilecek trafik kazaları, yangın, hırsızlık, doğal afet, hastalık, iş kazası veya ölüm gibi çeşitli risklerin ekonomik sonuçlarını azaltmak amacıyla sigorta sözleşmeleri yapılmaktadır. Ancak sigorta poliçesinin düzenlenmiş olması, meydana gelen her zararın sigorta şirketi tarafından otomatik olarak ve talep edilen miktarda karşılanacağı anlamına gelmez. Teminatın kapsamı, poliçedeki istisnalar, rizikonun gerçekleşme biçimi, hasarın miktarı ve tarafların sözleşmeden doğan yükümlülükleri sigorta tazminatının belirlenmesinde önem taşır.
Sigorta şirketinin hasarı tamamen veya kısmen reddetmesi, eksik tazminat ödemesi, araç değer kaybı, trafik kazasından doğan bedensel zararlar, sağlık giderlerinin karşılanmaması veya hayat sigortasından kaynaklanan uyuşmazlıklar sigorta hukuku kapsamında değerlendirilebilir.
Türkiye’de sigorta sözleşmelerine ilişkin temel düzenlemelerden biri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Sigorta Hukuku başlıklı Altıncı Kitabıdır. Kanunun 1401. maddesinde sigorta sözleşmesi; sigortacının prim karşılığında belirli bir rizikonun gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan zararı tazmin etmeyi veya hayat sigortalarında belirli bir bedeli ya da başka edimleri yerine getirmeyi üstlendiği sözleşme olarak düzenlenmiştir.
Sigorta uyuşmazlıklarında poliçenin yalnızca ilk sayfasındaki teminat miktarına bakılması çoğu zaman yeterli değildir. Genel şartlar, özel şartlar, klozlar, muafiyetler, sigorta bedeli, sigorta değeri ve hasarın meydana gelme biçimi birlikte değerlendirilmelidir.
Sigorta hukuku, sigorta şirketi, sigorta ettiren, sigortalı, lehtar ve zarar gören kişiler arasındaki hukuki ilişkileri düzenleyen hukuk alanıdır.
Sigorta sözleşmesi esas olarak gelecekte gerçekleşmesi ihtimal dahilinde bulunan belirli bir riskin ekonomik sonuçlarının sigorta şirketine aktarılmasını amaçlar. Sigorta ettiren prim ödeme yükümlülüğünü yerine getirirken sigorta şirketi de poliçe kapsamında bulunan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde sözleşme ve mevzuat çerçevesinde ödeme yapmakla yükümlüdür.
Sigorta hukukunun kapsamı oldukça geniştir. Trafik sigortalarından kasko poliçelerine, konut ve işyeri sigortalarından hayat ve sağlık sigortalarına, mesleki sorumluluk sigortalarından nakliyat ve yangın sigortalarına kadar çok sayıda sigorta türü bulunmaktadır.
Uyuşmazlıklar özellikle sigorta tazminatının tamamen reddedilmesi, talep edilenden daha düşük ödeme yapılması, hasarın poliçe kapsamı dışında olduğunun ileri sürülmesi, prim ve poliçe sorunları, yanlış veya eksik beyan iddiaları, sigorta şirketinin rücu talebi ve hasar miktarının belirlenmesi konularında ortaya çıkmaktadır.
Sigorta hukukunun önemli özelliklerinden biri, sözleşmesel düzenlemeler ile emredici kanun hükümlerinin birlikte uygulanmasıdır. Bu nedenle poliçede yazan her şartın hiçbir değerlendirme yapılmadan uygulanacağı kabul edilemez.
Özellikle tüketiciler tarafından satın alınan sigortalarda sigorta şirketinin bilgilendirme yükümlülüğü de önem taşır. SEDDK düzenlemelerine göre sigorta sözleşmesinin kurulmasından önce sigortanın kapsamı, işleyişi ve tazminat ödeme kurallarına ilişkin gerekli bilgilendirmenin yapılması gerekmektedir. Usulüne uygun bilgilendirme yapıldığının ispatı sigortacıya aittir.
Sigorta ilişkisinin en önemli belgelerinden biri sigorta poliçesidir. Poliçede sigorta konusu, teminat kapsamı, sigorta bedeli, prim tutarı, sigorta süresi, tarafların bilgileri ve özel şartlar gibi unsurlar bulunabilir.
Türk Ticaret Kanunu’na göre poliçenin tarafların haklarını, temerrüde ilişkin hükümleri, genel şartları ve varsa özel şartları içermesi ve kolay okunabilir biçimde hazırlanması gerekir. Sigorta şirketinin ayrıca belirli süreler içerisinde poliçeyi sigorta ettirene verme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Sigorta ettirenin temel yükümlülüklerinden biri ise prim ödeme borcudur. Sigorta korumasının ne zaman başladığı poliçe ve ilgili mevzuat hükümlerine göre değerlendirilmelidir. Türk Ticaret Kanunu’ndaki genel sisteme göre aksi kararlaştırılmamışsa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidinin ödenmesiyle başlar; bazı sigorta türleri için özel düzenlemeler bulunmaktadır.
Bir diğer önemli yükümlülük beyan yükümlülüğüdür. Sigorta ettiren, sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları sigorta şirketine bildirmek zorundadır.
Örneğin sigortalanan bir işyerinin faaliyet alanı, sigortalanan malın kullanım şekli veya sağlık sigortasında sorulan sağlık bilgileri risk değerlendirmesi açısından önem taşıyabilir.
Ancak sigorta şirketinin her eksik bilgiyi gerekçe göstererek tazminatı otomatik olarak reddedebileceği söylenemez. Bildirilmeyen hususun sözleşme açısından önemi, sigortalının kusuru ve bildirilmeyen durum ile gerçekleşen riziko arasındaki bağlantı ayrıca değerlendirilir. Türk Ticaret Kanunu’nun 1435 ve devamındaki hükümleri bu konuda ayrıntılı düzenlemeler içermektedir.
Bu nedenle sigorta şirketinin “yanlış beyan” gerekçesiyle ödeme yapmaması hâlinde yalnızca ret yazısına bakılarak kesin sonuca ulaşılmamalıdır.
Sigorta kapsamında bulunan rizikonun gerçekleşmesi durumunda sigortalının en önemli yükümlülüklerinden biri hasarı gecikmeksizin sigorta şirketine bildirmektir.
Türk Ticaret Kanunu’nun 1446. maddesine göre sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrendiğinde durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmelidir. Bildirimin geç yapılmış olması tek başına her durumda tazminat hakkının tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Gecikmenin ödenecek tazminatın artmasına neden olup olmadığı ve sigortalının kusuru önem taşır.
Hasar sonrasında olayın niteliğine göre kaza tespit tutanağı, fotoğraflar, kamera kayıtları, ekspertiz raporları, servis faturaları, sağlık belgeleri, banka kayıtları veya diğer delillerin muhafaza edilmesi önemlidir.
Sigortalı ayrıca hasarın büyümesini önlemek için makul tedbirleri almakla yükümlüdür. Örneğin su basan bir işyerinde hasarı artıracak şekilde hiçbir müdahalede bulunulmaması veya zarar gören malın inceleme yapılmadan ortadan kaldırılması uyuşmazlık yaratabilir.
Bununla birlikte sigortalının yalnızca sigorta şirketinin incelemesi tamamlanana kadar hiçbir işlem yapmaması gerektiği de düşünülmemelidir. Zararın daha fazla büyümesini engellemek için gerekli tedbirlerin alınması gerekir.
Türk Ticaret Kanunu sigorta şirketinin tazminat ödeme süresini de düzenlemektedir. Genel olarak rizikoya ilişkin belgelerin verilmesi ve gerekli araştırmanın tamamlanması sonrasında tazminat muaccel hâle gelir; kanunda genel sigortalar bakımından hasar ihbarından itibaren kırk beş günlük, can sigortaları bakımından ise on beş günlük üst süre düzenlenmiştir. Belirli şartlarda araştırmanın üç ay içerisinde tamamlanamaması durumunda avans ödemesi de gündeme gelebilir.
Sigorta hukukunun uygulamada en yoğun alanlarından biri zorunlu trafik sigortasıdır.
Zorunlu mali sorumluluk sigortası, motorlu aracın işletilmesi nedeniyle üçüncü kişilere verilen ve ilgili mevzuat kapsamında işletenin hukuki sorumluluğunda bulunan zararların belirli teminat limitleri içerisinde karşılanmasını amaçlar. Zorunlu trafik sigortasının kapsamı ve tarafların yükümlülükleri Karayolları Trafik Kanunu ile ilgili genel şartlarda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Trafik kazası sonucunda yalnızca araçta meydana gelen fiziksel hasar gündeme gelmez. Olayın özelliklerine göre araç değer kaybı, bedensel zararlar, sürekli veya geçici iş göremezlik iddiaları, destekten yoksun kalma tazminatı ve çeşitli maddi zarar kalemleri de değerlendirilebilir.
Özellikle araç değer kaybı, trafik kazalarından sonra sık karşılaşılan sigorta uyuşmazlıklarından biridir. Hasar gören ve onarılan aracın ikinci el piyasa değerinde meydana gelen azalma, gerekli şartların bulunması hâlinde talep konusu yapılabilir.
Trafik sigortası ile kasko sigortası aynı şey değildir. Trafik sigortası esas olarak aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilere verilen zararlar bakımından zorunlu sorumluluk sigortası niteliğindeyken kasko, poliçenin kapsamına göre sigortalının kendi aracında meydana gelen belirli zararları güvence altına alır.
Bu nedenle bir trafik kazasında hangi sigorta şirketine, hangi hukuki sebebe dayanarak ve hangi zarar kalemleri için başvuru yapılacağı kazanın özelliklerine göre belirlenmelidir.
Sorumluluk sigortalarında zarar gören kişinin belirli şartlarda doğrudan sigorta şirketine başvurma hakkı da bulunmaktadır. Türk Ticaret Kanunu’nun 1478. maddesi, zarar görenin uğradığı zararın sigorta bedeline kadar olan kısmını doğrudan sigortacıdan talep edebilmesine imkân tanımaktadır.
Kasko sigortası, araç sahibinin kendi aracında meydana gelebilecek belirli zararların güvence altına alınması amacıyla yapılan isteğe bağlı bir sigorta türüdür.
Poliçenin kapsamına göre çarpma, çarpışma, yanma, hırsızlık ve ek sözleşmeyle teminata dahil edilen başka rizikolar güvence kapsamında bulunabilir. Ancak her kasko poliçesinin kapsamı aynı değildir.
Bu nedenle kasko hasarında yalnızca “kaskom var” denilerek zarar bedelinin tamamının karşılanacağı sonucuna ulaşılamaz. Poliçedeki teminatlar, muafiyetler, ek klozlar ve teminat dışı hâller incelenmelidir.
Benzer değerlendirme konut, işyeri, yangın, nakliyat ve diğer mal sigortaları bakımından da geçerlidir.
Zarar sigortalarında temel prensiplerden biri gerçek zararın karşılanmasıdır. Türk Ticaret Kanunu’na göre sigortacı sigortalının uğradığı zararı tazmin eder ve kural olarak sigorta bedelini aşan veya gerçek zarardan daha yüksek bir ödeme yapılmaz. Eksik sigorta veya aşkın sigorta durumlarında ise farklı sonuçlar ortaya çıkabilir.
Örneğin bir ticari işletmenin gerçek değeri ile poliçede belirtilen sigorta bedeli arasında önemli fark bulunması, hasar sonrasında ödenecek tazminatı etkileyebilir.
Hasar bedelinin belirlenmesinde sigorta eksperlerinin raporları önemli olmakla birlikte ekspertiz raporunda yazan her tutarın uyuşmazlık bakımından tartışmasız kabul edilmesi zorunlu değildir. Onarım faturaları, piyasa değerleri ve diğer teknik delillerle ekspertiz sonucuna itiraz edilmesi mümkündür.
Hayat sigortası, sigorta hukukunun can sigortaları kapsamında düzenlenen önemli türlerinden biridir.
Türk Ticaret Kanunu’na göre hayat sigortasında sigortacı, belirli bir prim karşılığında sigortalının ölümü veya hayatta kalması gibi sözleşmede belirtilen olayların meydana gelmesi durumunda sigorta bedelini ödemeyi üstlenir.
Hayat sigortalarında özellikle lehtarın kim olduğu, sigortalının sağlık durumu hakkında yapılan beyanlar, ölüm nedeninin poliçe kapsamına girip girmediği ve sözleşmedeki istisnalar konusunda uyuşmazlıklar çıkabilir.
Kredi kullanımına bağlı hayat sigortalarında da sigortalının vefatı sonrasında kalan kredi borcunun hangi ölçüde sigorta teminatından karşılanacağı tartışma konusu olabilir.
Özel sağlık sigortaları ve tamamlayıcı sağlık sigortalarında ise tedavinin poliçe kapsamında bulunup bulunmadığı, bekleme süreleri, geçmişten gelen hastalıklar, anlaşmalı sağlık kuruluşları, limitler ve özel şartlar önem taşımaktadır.
Sigorta şirketinin “poliçe öncesi hastalık”, “kapsam dışı tedavi” veya benzeri bir gerekçeyle ödeme yapmaması durumunda poliçe düzenlenirken sigortalıya hangi soruların sorulduğu, hangi bilgilerin verildiği ve söz konusu sağlık durumunun gerçekten rizikoyla bağlantısı bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.
Bu noktada sigorta şirketlerinin sözleşme öncesi bilgilendirme yükümlülüğü de önemlidir. SEDDK düzenlemeleri, sigorta kapsamı ve tazminat kuralları gibi önemli hususların sözleşme öncesinde sigorta ettirene açıklanmasını öngörmektedir.
Sigorta hukukunda en sık karşılaşılan sorunlardan biri sigorta şirketinin hasarı reddetmesidir.
Sigorta şirketi ret kararını teminat dışı hâl, yanlış beyan, primin ödenmemesi, rizikonun poliçe süresi dışında gerçekleşmesi, hasarın sigortalının kasıtlı davranışından kaynaklanması veya poliçedeki başka bir hükme dayandırabilir.
Ancak ret gerekçesinin poliçede bulunması tek başına her durumda ret kararının hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.
Öncelikle sigorta şirketinden gerekçeli ret yazısı alınması ve hangi poliçe hükmüne veya mevzuat düzenlemesine dayanıldığının tespit edilmesi yararlı olacaktır.
Ardından sigorta poliçesi, genel ve özel şartlar, hasar belgeleri, ekspertiz raporları ve taraflar arasındaki yazışmalar birlikte incelenmelidir.
Sigorta şirketine karşı tazminat talebinde zamanaşımı da önem taşır. Türk Ticaret Kanunu’nun genel düzenlemesine göre sigorta sözleşmesinden doğan istemler kural olarak alacağın muaccel olmasından itibaren iki yıl içinde zamanaşımına uğrar; sigorta tazminatı ve bedeline ilişkin taleplerde ayrıca rizikonun gerçekleşmesinden itibaren altı yıllık üst süre bulunmaktadır. Ancak sorumluluk sigortaları ve başka özel kanunlardan kaynaklanan taleplerde farklı süreler uygulanabilir.
Bu nedenle sigorta uyuşmazlıklarında zamanaşımı hesabının sigorta türüne ve talebin hukuki niteliğine göre yapılması gerekir.
Sigorta şirketiyle anlaşma sağlanamaması durumunda uyuşmazlığın şartlarına göre Sigorta Tahkim Komisyonuna veya görevli mahkemeye başvuru gündeme gelebilir.
Sigorta hukukunda sık karşılaşılan kavramlardan biri de rücu hakkıdır.
Sigorta şirketi bazı durumlarda sigortalıya veya zarar görene ödeme yaptıktan sonra zararın meydana gelmesinden hukuken sorumlu bulunan üçüncü kişiye başvurabilir.
Türk Ticaret Kanunu’nun 1472. maddesinde zarar sigortaları bakımından halefiyet düzenlenmiştir. Sigortacı tazminatı ödediğinde, ödediği tutar ölçüsünde sigortalının zarardan sorumlu kişilere karşı sahip olduğu haklara geçebilir.
Örneğin sigortalanmış bir işyerinde üçüncü kişinin kusurlu davranışı sonucu yangın meydana gelmiş ve sigorta şirketi işyeri sahibinin zararını karşılamış olabilir. Şartları bulunuyorsa sigortacı daha sonra yaptığı ödeme oranında zarardan sorumlu üçüncü kişiye başvurabilir.
Zorunlu trafik sigortasında da sigorta şirketinin zarar görene ödeme yaptıktan sonra belirli ve mevzuatta düzenlenen durumlarda sigortalısına rücu etmesi gündeme gelebilir.
Ancak sigorta şirketinin ödeme yapmış olması, her durumda sigortalısından ödediği tutarı geri isteyebileceği anlamına gelmez.
Rücu talebinin hukuki dayanağı, kazanın veya rizikonun meydana gelme şekli, sigortalının davranışı, poliçe koşulları ve ilgili genel şartlar birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle sigorta şirketinden gelen rücu taleplerinde ödeme yapılmadan önce talebin hangi gerekçeye dayandığının incelenmesi önemlidir.
Sigorta şirketiyle yaşanan uyuşmazlıklarda mahkemeye başvurmanın yanında Sigorta Tahkim Komisyonu da önemli bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur.
Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu kapsamında sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan belirli uyuşmazlıkların sigorta hakemleri tarafından değerlendirilmesini sağlayan bir sistemdir.
Komisyona başvurulmadan önce kural olarak ilgili sigorta kuruluşuna yazılı şekilde başvurulması gerekir. Sigorta şirketinin talebi tamamen veya kısmen reddetmesi ya da trafik sigortası bakımından 15 gün, diğer sigortalarda genel olarak 15 iş günü içerisinde cevap vermemesi durumunda gerekli diğer şartlar da bulunuyorsa Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılabilir.
Başvurular günümüzde elektronik ortamda da gerçekleştirilebilmektedir. Komisyona sunulacak dosyada sigorta şirketine yapılan başvuru, şirketin cevabı veya cevap verilmediğini gösteren belgeler, poliçe, hasar belgeleri ve uyuşmazlığın ispatını sağlayacak diğer belgelerin bulunması önemlidir.
Sigorta Tahkim Komisyonundaki uyuşmazlıklar ön incelemenin ardından şartları bulunuyorsa bağımsız sigorta hakemlerine gönderilir. Hakem kararlarına karşı başvuru yolları ve parasal sınırlar yıllara göre değişebildiğinden başvurunun yapıldığı tarihte geçerli düzenlemelerin kontrol edilmesi gerekir.
Bir sigorta hukuku avukatı; sigorta poliçelerinin incelenmesi, sigorta şirketine tazminat başvurusu yapılması, trafik kazalarından kaynaklanan zararların talep edilmesi, araç değer kaybı başvuruları, kasko hasarları, sağlık ve hayat sigortası uyuşmazlıkları, haksız hasar retleri, eksik tazminat ödemeleri, rücu talepleri, Sigorta Tahkim Komisyonu başvuruları ve sigorta şirketine karşı açılacak davalarda hukuki destek sağlayabilir.
Sigorta uyuşmazlıklarında en önemli nokta, yalnızca sigorta şirketinin yaptığı ödeme veya gönderdiği ret yazısıyla yetinilmemesidir. Poliçe kapsamının ve meydana gelen olayın hukuki niteliğinin ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekir.
Özellikle trafik kazalarında kusur oranı, araç değer kaybı, bedensel zarar ve sigorta teminat limitleri; kasko uyuşmazlıklarında hasarın oluş biçimi ve poliçe özel şartları; sağlık ve hayat sigortalarında ise sağlık beyanları ve teminat istisnaları uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyebilir.
Sonuç olarak sigorta hukuku, riskin gerçekleşmesinden sonra meydana gelen ekonomik zararın kim tarafından ve hangi miktarda karşılanacağını belirleyen kapsamlı bir hukuk alanıdır. Sigorta poliçesi ile genel şartların doğru değerlendirilmesi, hasarın zamanında bildirilmesi, gerekli delillerin korunması ve hukuki başvuru sürelerinin takip edilmesi hak kayıplarının önlenmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.
Sigorta şirketinin tazminatı reddetmesi veya eksik ödeme yapması, sigortalının başka bir hukuki yola başvuramayacağı anlamına gelmez. Somut olayın şartlarına göre sigorta şirketine yeniden başvuru, Sigorta Tahkim Komisyonu veya görevli mahkemeler aracılığıyla hak arama yollarının değerlendirilmesi mümkündür.
Hukuki süreçlerinizde güvenilir ve çözüm odaklı destek.
